Google Analytics Alternative De Schelde van bron tot monding | Reizen langs Rivieren Travelling along Rivers http://www.reizen-langs-rivieren.nl/ http://www.reizen-langs-rivieren.nl/ Google Analytics Alternative>

De Schelde van bron tot monding

1c-Bordje l'Escaut1a-Kaartje Schelde




De Schelde ontspringt in Noord-Frankrijk op het grondgebied van de gemeente Gouy, stroomt grotendeels door België en mondt 360 km verder in het zuidwesten van Nederland uit in de Noordzee. 

Het stroomgebied is in drie trajecten ingedeeld. De Bovenschelde loopt vanaf de bron tot Gent, waar ze samenvloeit met de Leie. Het deel tussen Gent en Antwerpen heet Zeeschelde en het laatste traject is de Westerschelde. Deze 113 km lange verbinding loopt vanaf de Belgisch-Nederlandse grens via Terneuzen, Breskens en Vlissingen tot de monding in de Noordzee.

1d-Bordje Schelde











De bron van de Schelde ligt in een rustiek stukje bos in het Noord-Franse dorp Gouy. Rond de plaats waar het water omhoog borrelt, metselden Vlaamse monniken in de dertiende eeuw een nis. De oorspronkelijke en nauwelijks nog te lezen Latijnse tekst op één van de muren is in het Frans en Nederlands vertaald op koperen platen. Deze zijn in 1985 samen met het beeldje De Dolfijn en enkele rustbanken geschonken door de gemeente Antwerpen. 

Al sinds 1919 heeft deze stad nauwe banden met Gouy. In dat jaar werd met een bedrag van 200.000 Belgische francs bijgedragen in de herstelkosten van gebouwen die in de Eerste Wereldoorlog in het dorp werden vernield. In die dagen werd door Antwerpenaren ook voedsel uitgedeeld aan de getroffen dorpelingen van Gouy.

1h-Plaquettes Scheldebron2e-Bron beeldje















REVIVAT SCALDIS

Schelde, kristalheldere bron

Gezegend in uw bestemming

Opborrelend uit een heilige grond

Bevloeit en verrijkt gij edele Nederlanden

En kussende vele en beroemde steden

Treedt gij met grootse tred

In het rijk der waternimfen












Het kristalheldere water in het begin van de Schelde, die hier naar de naam L’ Escaut luistert.

3a-Vendhuille oorlogsmonument3b-Vendhuille smalle Schelde


In het dorpje Venduille is de Escaut nog maar een bescheiden beekje


Het dorpsplein met het gemeentehuis en het oorlogsmonument dat de kinderen herdenkt die omkwamen tijdens de eerste wereldoorlog


4a2-Schelde begin Tournai









Het binnenstromen in de stad Tournai.













De rivier is in sterke mate bepalend voor het stadsbeeld van Tournai, dat in het Waalse deel van België is gesitueerd en ook luistert naar de Nederlandse benaming Doornik.

4f-Tournai plein met fonteinen4h-Tournai kerktoren












Het stadscentrum van Tournai ademt een onmiskenbare middeleeuwse sfeer. 

De belangrijkste bezienswaardigheden zijn het Grand Place, het Belfort en de kathedraal. 


De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal domineert Tournai. Het 134 meter lange bouwwerk uit de twaalfde eeuw heeft vijf klokketorens en ondergaat al jarenlang een ingrijpende restauratie. De eerste werkzaamheden begonnen in 2008 en duren nog tot minstens 2025.

In het pand van de dienst voor Toerisme in Tournai kan een 3D-documentaire over de geschiedenis van de kathedraal worden bekeken.

Een historische bezienswaardigheid van formaat in Tournai is de Pont des Trous, een in de dertiende eeuw opgetrokken brug over de Schelde. In die periode beleefde de stad een grote welvaart, waardoor de bevolking explosief groeide. 

Dit bracht ook meer onveiligheid met zich mee. In 1281 werden daarom de stadswallen uitgebreid. Als onderdeel daarvan werd een vestingmuur over de rivier gebouwd. Dat de brug een militaire functie had, blijkt uit de drie meter dikke muren, de schietgaten en de brede poorten. 

De regelmatig bestormde Pont des Trous ontsnapte tijdens de Tweede Wereldoorlog aan een complete verwoesting. Na de oorlog werden de torens 2,4 meter hoger en de bogen vernieuwd. De middelste boog werd ook breder gemaakt zodat de binnenscheepvaart gemakkelijker kan passeren.

5b-Oudenaarde kerk met bloemperk5c-Oudenaarde kerk voorzijde














Oudenaarde wordt de Parel van de Vlaamse Ardennen genoemd. De Schelde stroomt nabij het centrum langs deze 30 km onder Gent gelegen stad. Op de rechteroever ligt de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Pamele, gebouwd tussen 1234 en 1300. 

Het bouwwerk is een mooi voorbeeld van de Scheldegotiek. De vensters en kooromgang hebben nog een romaans karakter, terwijl de zuilengalerij boven het middenschip al gotische kenmerken vertoont. Doordat de Schelde op slechts enkele meters van de kerk stroomt, heeft de stabiliteit van het gebouw te lijden onder de drassige grond. Vooral aan de binnenzijde is de verzakking duidelijk zichtbaar. Monumentenzorg voert regelmatig controles en herstelwerkzaamheden uit.

Het stadsbeeld van Oudenaarde wordt gedomineerd door de Sint-Walburgakerk aan de Grote Markt. Het oorspronkelijke middeleeuwse interieur viel ten prooi aan de beeldenstorm in 1566, maar de kerk is nog steeds een bezoek meer dan waard door beeldhouwwerk, schilderijen en wandtapijten. 

Schelde vloeit in Gent weer samen met Leie

DSC 7182

Sinds het najaar van 2018 staat de Schelde na bijna zestig jaar weer in verbinding met haar zijrivier de Leie. 

In het stadscentrum van Gent is het gedempte deel van de Nederschelde, beter bekend als De Reep, weer opengegraven.

De samenvloeiing van de Nederschelde met de Leie werd in de jaren 60 gedempt. De stank van het water was niet langer te harden en de stad had dringend parkeerplaatsen nodig.

De herstelde plek markeert een historisch belangwekkende locatie. De naam Gent is afgeleid van het Keltische ganda en dat staat voor samenvloeiing of monding. 

Van hieruit groeide Gent uit tot een invloedrijke middeleeuwse stad.










In de winter van 2018 is ook de Scaldissluis aan De Reep geopend. Hierdoor kunnen kleine pleziervaartuigen het waterhoogteverschil tussen de Leie en de Nederschelde overbruggen en net als vroeger weer een historische rondvaart door Gent maken. Aan het herstel van de verbinding tussen de twee rivieren is dik drie jaar gewerkt en heeft 3,5 miljoen euro gekost.

6a-Schellebelle plaatsnaambordje


Ingeklemd tussen een klassiek dorpsplein en de Schelde ligt de Sint-Jan Onthoofdingkerk van Schellebelle. Het in de vijftiende eeuw in gotische stijl opgetrokken gebouw werd in 1580 verwoest door een brand, maar in de 17e en 18e eeuw opnieuw opgetrokken. In 1826 was een restauratie noodzakelijk doordat de grond achter de kerk regelmatig door de Schelde werd weggespoeld. Bij hoogwater bereikte het rivierwater vaak de kerkmuur.

In 2005 werd Schellebelle verkozen tot mooiste dorpsnaam van Vlaanderen. 

Er is nog altijd geen pasklare historische verklaring voor deze welluidende naam. Waar de één denkt aan de schel klinkende bel waarmee men de veerboot kon waarschuwen, zegt een andere theorie dat vanaf Franse schepen bij het passeren van het dorp bewonderend ‘quelle belle’ werd uitgeroepen. 



De Schelde ter hoogte van de stad Dendermonde.

7a-Temse Scheldebrug

Temse is vooral bekend door de Scheldebrug, die met 365 meter de langste rivieroverspanning van België is.

7c-Temse De Kaailopers

De Kaailopers van Temse

Kaailopers werden ze genoemd. Stoere, bonkige kerels die de schepen in Temse laadden en losten aan het eind van de negentiende en begin van de twintigste eeuw. 

Het waren kleurrijke figuren die een eigen plaats innamen in de folklore van de gemeente. 

Op een plaquette bij dit kunstwerk van beeldhouwer Valeer Peirsman staan de benamingen van de vier: Den Bruine, De Mekker, De Kaailoper en De schele Wringer. 





Schuin tegenover de plek waar het riviertje de Rupel in de Schelde stroomt, ligt Rupelmonde.











In de twaalfde eeuw werd in Rupelmonde een waterburcht opgetrokken door de graven van Vlaanderen. Oorlogsgeweld verwoestte de burcht in 1678. De laatste restanten van de ruïne werden in 1817 opgeruimd, met uitzondering van de Graventoren. Sinds 1955 zetelt hierin het Schelde- en Mercatormuseum. Vanaf het dakterras hebben bezoekers een weids uitzicht over de Schelde en de monding van de Rupel.

Antwerpen wereldhaven dankzij Schelde

9b-Kaart Antwerpen 1624 door NL uitgever Claes Jansz.Visscher (1586-1652)

De stad Antwerpen kent door de Schelde een lange en bewogen geschiedenis. 

Al sinds de middeleeuwen vinden schepen met lading en passagiers hun weg over de rivier. 

 Vooral de laatste vijf eeuwen heeft Antwerpen zich ontwikkeld tot een belangrijke wereldhaven. 

De eerste sporen van Antwerpen als havenstad dateren uit de twaalfde eeuw. 

Passagiers scheepten in voor een reis naar Zeeland of Engeland en Duitse wijn werd via Antwerpen naar Engeland vervoerd. Kunst in de meest uiteenlopende vormen vond via Antwerpen een weg naar Frankrijk, Spanje, Portugal en Marokko. De kaart van uitgever Claes Jansz. Visscher dateert van 1624.

9d-Antwerpen Olieverfschilderij Rijksmuseum -Mislukte verovering door Maurits van Oranje mei 1605 anonieme schilder


In 1605 deed Maurits van Oranje een mislukte poging Antwerpen te veroveren. Deze gebeurtenis inspireerde een anoniem gebleven kunstschilder. Het olieverfschilderij is eigendom van het Rijksmuseum in Amsterdam. 

Nadat Antwerpen in 1585 in Spaanse handen viel en de Schelde werd afgesloten, verviel de stad van commercieel wereldcentrum tot binnenhaven. Pas onder leiding van Napoleon keerde vanaf het einde van de achttiende eeuw de scheepvaart weer in volle glorie terug op de rivier. Het zorgde ook voor de aanleg van nieuwe scheepswerven en dokken. Antwerpen barstte daarna als handelsstad bijna uit zijn voegen. Aan het eind van de negentiende eeuw werden de Scheldekaaien rechtgetrokken en nog meer dokken gebouwd.


9c-Antwerpen Het Steen museum voor 1e WO uit privé collectie van Wolfgang Sauber

Het Steen is het oudste gebouw van Antwerpen. 

Tot 1823 was het in gebruik als gevangenis. Nadat het gebouw dienst had gedaan als woning, houtzagerij en visopslagplaats, opende het in 1862 zijn deuren als Museum van Oudheden. Van 1952 tot 2008 fungeerde het Steen als Nationaal Scheepvaartmuseum.    

De afbeelding toont de situatie van vóór de Eerste Wereldoorlog. Op de voorgrond de Scheldekade met passagiersschepen. 

(De ansichtkaart is afkomstig uit de privécollectie van Wolfgang Sauber) 








Een groot aantal bars en restaurants vormt een belangrijke trekpleister in de levendige Antwerpse binnenstad. Behalve culinair genieten zijn ook de wandeltochten onder leiding van een gids door het historische deel populair. 

De omgeving wordt gedomineerd door de Onze-Lieve-Vrouwe-Kathedraal uit de veertiende eeuw. Behalve het indrukwekkende exterieur is ook de binnenkant de moeite van het bekijken waard, onder andere door de beelden en fresco’s en werken van Rubens.








Het stadhuis aan de Grote Markt is tussen 1561 en 1564 in overwegend renaissancebouwstijl gebouwd. Het pand is nog altijd als stadhuis in gebruik en daarom niet toegankelijk voor toeristen. Slechts bij bijzondere gelegenheden gaan de deuren open voor het publiek. 

Antwerpen, gezien vanaf de Linkerscheldeoever.

10b-Stad Antwerpen met havengebied



De stad Antwerpen met het huidige havengebied.

In 1929 werd Antwerpen definitief een distributiecentrum van wereldfaam. Met de aanleg van industriële complexen en de Kanaaldokken realiseerde de haven vanaf 1956 een grote uitbreiding in noordelijke richting. Vlakbij de Nederlandse grens verrees de Zandvlietsluis, die daarmee toen het grootste sluizencomplex ter wereld werd. Om ook de steeds grotere containerschepen naar de dokken te laten varen, werd in 1989 de nóg omvangrijkere Berendrechtsluis geopend.

Inmiddels is de Kieldrechtsluis in volume de grootste ter wereld. Het complex, dat in het verlengde van het Deurganckdok ligt, verzekert een optimale toegang tot het dokkencomplex op de Linkerscheldeoever. (afbeeldingen: Antea Group)                                                                                                        

10c-Kieldrechtsluis2-Antea Group10d-Kieldrechtsluis1-Antea Group











Langs het Deurganckdok is in 2016 een groot containercomplex verrezen. 



Het Deurganckdok is met ruim 5 kilometer kaaimuren het grootste getijdendok ter wereld. Het staat in rechtstreekse verbinding met de Schelde, waardoor schepen veel sneller in- en uit kunnen varen. 

Door de open verbinding met de Schelde, en dus ook de Noordzee, zijn continue baggerwerkzaamheden noodzakelijk. In het verlengde van het Deurganckdok ligt de Kieldrechtsluis.

10e1-Lillo GE






Lillo was ooit een dorp langs de Schelde ten noorden van Antwerpen. De gemeente viel halverwege de jaren vijftig van de vorige eeuw ten prooi aan de uitbreidingsplannen van de haven. Oud-Lillo verdween onder een vier meter dikke laag opgespoten zand, waarop olie-opslagtanks verrezen. Lillo-Fort bleef als kleine woonkern over.








Binnen de muren van het Fort Lillo ligt een kleine woonkern.

Zicht op de Schelde en de kerncentrale bij Doel vanuit Oud-Lillo.








Kerncentrale en de molen op de dijk langs de Schelde in Doel.















Een straat in het verlaten dorp Doel met op de achtergrond de koeltorens van de kerncentrale. 

Al sinds de jaren zestig van de vorige eeuw is het voortbestaan van het dorp Doel op de linkeroever van de Schelde de inzet van een bizarre strijd. Aan de basis van perikelen ligt de uitbreiding van het Antwerpse havengebied op de linkeroever. Volgens de al in 1963 gepresenteerde plannen zouden Doel en de omliggende polders plaats moeten maken voor havendokken en industriegebied. Zowel de bewoners als actiegroepen buiten het dorp voerden een jarenlange strijd om dat te verijdelen. 

Talloze rechtszaken, politieke besluiteloosheid en het voortduren van de onzekerheid zorgden ervoor dat de meeste bewoners hun huizen verlieten. Doel kreeg daardoor het aanzien van een spookdorp.





Graffiti-liefhebbers hebben zich in de loop der jaren kunnen uitleven op de verlaten huizen van Doel.

hedwigepolder-op-kaart

Strijd om Hedwigepolder balanceert tussen natuurherstel en uitbreiding van Antwerpse haven

Net als het lot van het Vlaamse dorp Doel is de toekomst van de Hertogin Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen de inzet van een al jarenlang slepende strijd. 

De Nederlandse regering maakte ooit met de Belgische regering de afspraak dat de polder onder water zou worden gezet als compensatie voor het uitdiepen van de Westerschelde ten behoeve van de Antwerpse haven. 

De ontpoldering zou bijdragen aan het herstel van de natuur in de Hedwigepolder, maar dat argument wordt door de tegenstanders allerminst serieus genomen. 

Eigenaar van de Hedwigepolder Geri de Cloedt, die al jarenlang strijdt voor het behoud van het grondgebied, windt er geen doekjes om en spreekt van ‘een onzinproject’, dat uiteindelijk slechts is gericht op de verdere uitbreiding van het Antwerpse havengebied.

De Cloedt wordt krachtig gesteund door de voormalige Zeeuwse politicus Johan Robesin. Op zijn initiatief is een petitie opgesteld, waarin leiders van Nederland, België en het Europarlement worden opgeroepen om de verdieping van de Westerschelde te stoppen en niet langer polders onder water te zetten.

Volgens zowel Robesin als De Cloedt zal van het beoogde ‘herstel van de natuur’ in de Hedwigepolder niets terechtkomen. Zij zijn ervan overtuigd dat het gebied binnen de kortste keren zal devalueren tot ‘een modderbak met slib’, waarna de weg is vrijgemaakt voor de verdere expansie van de Antwerpse haven. (tekening: Donja Odijk)


Boekrecensie ‘Dit is mijn hof’  

Ontroerend eerbetoon én vlammende aanklacht

9200000057137828

Wie dieper in de menselijke kanten wil duiken van de ontpoldering op de linkeroever van de Schelde in het grensgebied tussen Nederland en België krijgt in het boek ‘Dit is mijn hof’ een in vele opzichten onthutsend beeld voorgeschoteld. In een aangrijpend en regelmatig hartverscheurend relaas beschrijft de Vlaamse journalist en schrijver Chris de Stoop hoe het landschap waarin hij op een boerderij opgroeide stelselmatig en onherstelbaar wordt vernietigd.

Waar boerenfamilies eeuwenlang in harmonie met de natuur leefden, slaat ‘de vooruitgang’ op een dag hardvochtig toe. Ter compensatie van het steeds verder uitdiepen van de Schelde, moeten de polders op de linkeroever worden ‘teruggegeven aan de natuur’. De dubbele agenda’s die aan dit argument ten grondslag liggen, worden in het boek genadeloos blootgelegd. Het ‘natuurherstel’ en de daarmee gepaard gaande onteigeningsprocedures dienen slechts ter maskering van de uiteindelijke doelstelling: de verdere uitbreiding van de Antwerpse haven. 

Hoewel Chris de Stoop koos voor een bestaan als journalist en de wijde wereld introk, voelt hij zich nog steeds nauw verbonden met de plaats waar hij opgroeide. In prachtig taalgebruik doet hij verslag van zijn regelmatige terugkeer naar het gebied. Hij treft daar voornamelijk aftakeling en ontreddering. De aftakeling betreft ook zijn bejaarde moeder, die de boerderij ooit met straffe hand leidde, en nu met lede ogen moet toezien hoe alles van vroegere waarde definitief in duigen valt. Ontroerend zijn ook de beschrijvingen van de ontmoetingen met zijn broer, die de boerderij altijd trouw is gebleven, maar uiteindelijk bezwijkt onder de steeds verder opgevoerde druk.

‘Dit is mijn hof’ is zowel een ontroerend eerbetoon aan de geboortegrond van de schrijver als een vlammende aanklacht tegen mensen die zonder enig historisch besef meedogenloos misbruik maken van hun macht.

Dick Versteeg   

Uitgeverij De Bezige Bij - ISBN978902349968 8 NUR 320         

12a-Berendrechtsluis 2


De Berendrechtsluis vormt samen met de Zandvlietsluis het meest noordelijk gelegen sluizencomplex in de haven van Antwerpen. De Chinese rederij MSC passeert hier regelmatig met haar reusachtige containerschepen.













Het Schelde-Rijnkanaal met de Kreekraksluizen op de achtergrond.

Oorspronkelijk splitste de Schelde zich na Antwerpen in Westerschelde en Oosterschelde. Ooit was de Oosterschelde de voornaamste tak, maar de verbinding hiermee werd verbroken door de bouw van twee dammen ten behoeve van de spoorlijn Vlissingen-Roosendaal. 

Door de aanleg van het Schelde-Rijnkanaal in 1975 kreeg Antwerpen weer een snelle vaarverbinding met Rotterdam. 

Het kanaal begint in de haven van Antwerpen, vormt op Nederlands grondgebied grotendeels de grens tussen Zeeland en Noord-Brabant en mondt uit in het Volkerak.

Westerschelde als lastige laatste schakel

14c-Westerschelde GE

De Westerschelde vormt de laatste schakel van de rivier de Schelde voordat deze bij Vlissingen uitmondt in de Noordzee. Het estuarium is 113 km lang, de breedte varieert van 2 tot 8 km. 

Door de krachtige eb- en vloedwerking wordt onafgebroken gewerkt aan het onderhoud van de vaargeul. Sterke stromingen en zandplaten maken het varen over de Westerschelde tot een lastige onderneming. 

Om de steeds grotere schepen een veilige vaarroute te garanderen, worden de ondiepe gedeelten voortdurend tot bijna 15 meter uitgebaggerd. 

14a-Bath met boot in bocht

Vooral zwaar beladen containerschepen moeten grote zorgvuldigheid betrachten bij het nemen van het Nauw van Bath, bij het gelijknamige dorp.




Het dorpje Bath trekt veel bezoekers die vanaf de dijk naar de passerende schepen op de Westerschelde komen kijken. Doordat de vaargeul van het Nauw van Bath hier dicht bij de oever ligt, zijn de schepen van zeer nabij te volgen.

Skyline van het Antwerpse havengebied vanuit Bath. Rechts aan de horizon de kerncentrale van Doel.













Tegenover Bath biedt het oostelijk deel van Zeeuws-Vlaanderen prachtige vergezichten.



Ter hoogte van de buurtschap Zeedorp in oostelijk Zeeuws-Vlaanderen.

i-2 -ingang kanaal Terneuzen



Terneuzen is een belangrijke havenstad op de linkeroever van de Westerschelde.






In Vlissingen - direct gelegen aan de noordelijke monding van de Schelde - is het Loodswezen verantwoordelijk voor het veilig en vlot afhandelen van het scheepvaartverkeer op de rivier. Grote zeeschepen zijn verplicht om tijdens de reis over de Westerschelde een loods aan boord te nemen. De Vlissingse loodsen opereren vanuit een eigen haven.

DSC 3818

Michiel de Ruyter is onverbrekelijk verbonden aan zijn geboortestad Vlissingen. Hij wordt beschouwd als de grootste admiraal van zijn tijd. 

De Ruyter won talrijke belangrijke zeeslagen en sneuvelde uiteindelijk in 1676 tijdens een confrontatie met de Franse vloot bij Sicilië.

Zijn standbeeld in Vlissingen werd in 1841 op het De Ruyterplein onthuld door Koning Willem II. 

In 1884 verhuisde het beeld naar de huidige locatie op het Keizersbolwerk. 

In 1905 zijn naast het kunstwerk twee bij Sicilië opgeviste kanonnen geplaatst. Na een ingrijpende restauratie werd het standbeeld in de zomer van 2011 opnieuw onthuld.

k-7-close up vogel op beeld





De meeuwen tonen weinig respect voor de admiraal...



k-5-Vlissingen kustlijn met torentje


De ‘Gevangentoren' aan de Vlissingse boulevard herbergt een restaurant en een luxe suite, die een subliem uitzicht bieden op de monding van de Westerschelde.      

Index België


© DV MEDIA FARELLI PRODUCTIES 2020